Çok Yönlü Bilim İnsanları

Çok Yönlü Bilim İnsanları Görsel

İnsanoğlu yeryüzünde var olduğu ilk günden beri bilginin arayıcısı ve avcısı olmuştur. Günümüze dek insanlar bilgi kaynağı arayışına farklı dallarda devam etmiştir. Bu bilgi kaynaklarından en güveniliri olan bilim, hiç kuşkusuz bilim insanları sayesinde ilerleyebilmekte ve gelişebilmektedir.

Bazı bilim insanları bilimsel çalışmaları yalnız kendi dallarında yürütürlerken bazısı kendi alanı dışındaki dallarda (sanat, bilim, kültür vs. dallar) da çalışmalar yürütmüş, yürütmektedirler. Farklı dallarda çalışmalar yapan bilim insanları bu özellikleri ile ‘çok yönlü’ olmaktadırlar.

Çok yönlü bilim insanları multidisipliner (çok dallı) ve interdisipliner (farklı dallar arası) çalışmalara imza atarak birçok keşifte bulunmuş ve önemli bilimsel çalışmalara imza atarak insanlığa hizmet etmişler ve etmektedirler.

Bilim tarihine adını birkaç kez yazdıran çok yönlü bilim insanlarının sayısının günümüze nazaran geçmiş yıllarda daha fazla olduğu görülmektedir. Bu da bilim insanlarının genel olarak çok yönlülük özelliğinin günümüze doğru azaldığını göstermektedir.

Çok yönlü bazı büyük bilim insanlarına örnekler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Çok Yönlü Bilim İnsanı Tarih Mesleği, Yan Dalları Not
Ali Kuşçu (Alaeddin Ebü’l-Kasım Ali b. Muhammed) 1403-1474? Gök Bilimci, Gözlemevi

Müdürü, Matematikçi, Dil Bilimci, Diplomat, Müderris

Özbekistanlı
Andrea Cesalpino 1519-1603 Hekim, Filozof, Botanikçi İtalyan
Anton Çehov 1860-1904 Hekim, Yazar Rus
Arthur Conan Doyle 1859- 1930 Hekim, Yazar İskoç
Arthur Huber-Morath 1901-1990 Ekonomist, Botanikçi, Koleksiyoncu İsviçreli
Asuman Baytop 1920-2015 Botanikçi, Eczacı, Eğitmen, Koleksiyoncu Türk
Aziz Sancar 1946-… Biyokimyager, Moleküler Biyolog, Hekim, Akademisyen Türk
Austen Henry Layard 1827-1894 Arkeolog, Siyasetçi,

Diplomat

İngiliz
Biruni (Ebu Reyhân Muhammed b. Ahmed el-Biruni) 973 – 1061 Matematikçi, Gök Bilimci, Filozof, Farmakolog, Biyolog, Jeolog, Sosyolog, Dilbilimci, Tarihçi, Coğrafyacı Özbekistanlı
Carl Linné (Carl Nilsson Linnaeus, Carl Von Linné, Carolus Linnaeus) 1707- 1778 Hekim, Kâşif, Doğa Bilimci İsveçli, taksonomi biliminin babası olarak kabul edilir
Charles Robert Darwin*¹ 1809-1882 Doğa Tarihçisi, Botanikçi, Amatör müzisyen İngiliz, The Origin of Species’ (Türlerin Kökeni) adlı kitabın yazarı
Dioscorides Pedanius M.S. 40-90 Hekim, Botanikçi, Farmakolog Anavarzalı, dünyanın bilinen en eski sistematik tıp, eczacılık ve botanik kitaplarından biri olan ‘De Materia Medica’nın yazarı
El-Cezerî 1153- 1233 Mühendis, Mucit, Sibernetikçi, Fizikçi,  Mekatronik Bilimci Arap/Türk/Kürt (Hakkında yazılan kaynaklarda etnik kökeni değişkenlik göstermektedir)
Esad Şerefeddin Köprülü 1866-1942 Hekim (Başhekim), Botanikçi, Eğitmen Türk
Fanny Andrews Shepard 1856-1920 Hekim, Botanikçi, Eğitmen, Koleksiyoncu Hawaiili, Türkiye’de tıp ve eczacılık öğrencilerine ders veren ilk kadın toplayıcı (koleksiyoncu) ve öğretim görevlisi
Farabi (Ebû Nasr Muhammed b. Muhammed b. Tarhân b. Uzluğ) 870-950? Filozof, Gökbilimci, Mantıkçı, Müzisyen Türk
Felix von Luschan 1854-1924 Hekim, Arkeolog, Antropolog, Etnolog Avusturyalı
François Rabelais 1494?-1553 Hekim, Yazar Fransız
George Crabbe 1754- 1832 Cerrah, Şair İngiliz
George Washington Carver 1864-1943 Tarım Kimyacısı, Eğitimci, Botanikçi, Mucit Afrikalı
Guillaume Antoine Olivier 1756-1814 Hekim, Entomolog, Doğa Bilimci, Koleksiyoncu Fransız, Anadolu’dan birçok bitki toplamış ve tanılamıştır
Heinrich Schliemann 1822-1890 Arkeolog, Tüccar, İş adamı Alman
Isaac Newton 1643-1727 Fizikçi, Matematikçi, Parlamento üyesi, Darphane müdürü, Kuramsal Teolog İngiliz
İbn-i Sina (Avicenna) 980-1037 Hekim, Gök Bilimci, Kimyager, Simyacı, Fizikçi, Şair, Müzikolog, Jeolog Özbekistanlı
Jagadish Chandra Bose 1858–1937 Botanikçi, Bitki Fizyoloğu, Fizikçi, Arkeolog Hint
Johann Wolfgang von Goethe*⁴ 1749-1832 Edebiyatçı, Doğa Bilimci Alman
John Cage 1912-1992 Deneysel müzik bestecisi, Mantar uzmanı Amerikalı
John Keats 1795- 1821 Hekim, Şair İngiliz
Joseph Pitton de Tournefort 1656-1708 Hekim, Botanikçi, Koleksiyoncu Fransız, bilimsel cins kavramının babası olarak kabul edilir
Lauder Lindsay 1829- 1880 Hekim, Botanikçi İskoç
Leonardo da Vinci 1452-1519 Ressam, Anatomist, Mühendis, Mucit, Heykeltıraş, Mimar İtalyan
Leonhart Rauwolff 1535-1596 Hekim, Botanikçi, Gezgin Alman
Lewis Carroll (Charles Lutwidge Dodgson) 1832-1898 Matematikçi, Yazar İngiliz, ‘Alice Harikalar Diyarında’ kitabının yazarı
Matrakçı Nasuh 1480?- 1564 Matematikçi, Tarihçi, Minyatürcü, Ressam, Coğrafyacı, Mühendis, Hat Sanatçısı, Türk, Matrak adı verilen savaş oyunun mucidi
Mehmed Ali Paşa 1837-1914 Hekim, Botanikçi, Eğitmen, Ziraatçı Türk
Mirim Çelebi 1450?-1525 Gök Bilimci, Matematikçi, Fizikçi, Müderris Türk
Nebahat Yakar 1915-1997 Botanikçi, Ressam, Eğitmen Türk
Oktay Sinanoğlu 1935-2015 Kimyager, Kimya Mühendisi, Akademisyen, Matematikçi, Moleküler Biyofizikçi Türk
Oliver Goldsmith 1728- 1774 Hekim, Yazar İrlandalı
Paul Émile Botta 1802-1870 Hekim, Doğa Bilimci, Arkeolog İtalyan
Pierre Belon 1517-1564 Doğa Bilimci, Yazar, Gezgin, Diplomat, Koleksiyoncu Fransız, Türkiye’ye gelerek yerli bitkileri kaydeden ilk batılı bilgin
Pierre de Fermat 1607-1665 Matematikçi, Ceza avukatı Fransız
Pierre Edmond Boissier 1810-1885 Botanikçi, Kâşif, Matematikçi, Koleksiyoncu İsviçreli, Anadolu’dan birçok bitki toplamış ve tanılamıştır
Raoul H. Francé*⁵ 1874- 1943 Mikrobiyolog, Tıpçı, Botanikçi Avusturyalı
Robert Hooke 1635-1703 Biyolog, Filozof, Mimar İngiliz
Rudolf Jakob Camerarius 1665- 1721 Hekim, Botanikçi Alman, çiçekli bitkilerde üreme için polenin gerekliğini kanıtlayan ilk botanikçi
Rudolf Ludwig Karl Virchow 1821-1902 Hekim, Antropolog,

Etnolog, Arkeolog, Tıp Tarihçisi, Siyasetçi

Alman
Salih Efendi 1816-1895 Hekim (Hekimbaşı), Botanikçi, Eğitmen Türk
Salih Zeki 1864-1921 Matematikçi, Rektör, Bilim Tarihçisi, Mühendis, Mantıkçı, Eğitmen Türk
Şerafettin Tevfik Tertemiz 1879-1957 Hekim, Botanikçi, Eğitmen Türk
Takiyüddin (Takiyüddin bin Maruf-i) 1521-1585 Matematikçi, Gök Bilimci, Mühendis, Mekanik Bilimci, Müderris Türk
Tobias Smollet 1721- 1771 Hekim, Yazar İskoç
William Carlos Williams 1883- 1963 Hekim, Şair Amerikalı

 

Tabloda verilen bilim insanlarından çok daha fazlasının geçmiş dönemde -kayıtlara geçememiş olsa da- var olduğu düşünülmekle birlikte, hali hazırda yaşayan henüz yeterince tanınmamış bilim insanlarının bazısının da çok yönlü olduğu düşünülmektedir.

Eski kaynaklarda hezârfen (ya da uluslararası ismi ile Polimat -poli; çok-, mathes; öğrenmek) olarak sınıflandırılan bu çok yönlü bilim insanları, birden fazla bilim dalında (ya da farklı disiplinlerde) uzmanlaşmış (bilge) kişiler olarak bilinmektedirler.

Kısa ömürlerinde kendilerini birden fazla dalda/disiplinde geliştiren bu çok yönlü bilim insanlarının her biri birer potansiyel rol model örnekleridirler.

 

Kaynaklar:

Aydüz, S. 2012. Sultanların Bilim Adamı Ali Kuşçu. Yedi Kıta Dergisi, Sayı 49, pp. 62-69

Baytop, A. 2004. Türkiye’de Botanik Tarihi Araştırmaları. Tübitak Yayınları, Akademik Dizi 3, 2. Basım, Ankara.

Baytop, A. 2011. Anadolu’dan Bitki Örnekleri Toplamış Olan Arkeolog, Antropolog ve Diplomatlar. Osmanlı Bilimi Araştırmaları XIII/1, pp. 81-100.

Chamovitz, D. 2012. What A Plant Knows – A Field Guide To The Senses (Bitkilerin Bildikleri – Dünyaya Bitkilerin Gözünden Bakmak). Metis Yayınları. İstanbul. (Çeviri: Gürol Koca).

Crafton, I. 2010. (İlk Basım Yılı). Kılçıksız Bilim – Buluşlar, Keşifler ve Trajik Çuvallamalar Tarihi. Domingo (Bkz) Yayınları, İngiltere. (Çeviri: Dilek Belirgen Cenkçiler, 2013, İstanbul).

Çırak, B., Yörük, A. 2015. Mekatronik Biliminin Öncüsü İsmail El – Cezeri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı; 4, pp. 175-194.

Hallıoğlu, F. 2016. Simyacı İbn-i Sina (Avicenna). İndigo Dergisi, Erişim: https://indigodergisi.com/2016/01/simyaci-ibn-i-sina-avicenna-turk-islam-mantik-felsefe-bilim-ibni-sina-kimdir-hayati-tarih/.

Kayıran, S. D. 2019. Dioscorides’in De Materia Medica Adlı Eserindeki Tıbbi Bitkilerin Doğu Akdeniz Bölgesi’ndeki Güncel Kullanımlarının Araştırılması. Lokman Hekim Dergisi, 2019; 9 (2): pp. 189-202.

Mancuso, S., Viola, A. 2017. Bitki Zekâsı (Verde Brillante). Yeni İnsan Yayınevi, 2.Baskı, İstanbul. (Çeviren: Almıla Çiftçi).

Özhatay, N. 2015. Professor Asuman Baytop (1920-2015). J. Fac. Pharm. İstanbul, 45(1), pp.1-5.

Sezer, i. Ç., Ak, Ö. 2015. Nobel Ödülü’ne Uzanan Bir Azim ve Kararlılık Öyküsü Aziz Sancar. Bilim ve Teknik, Erişim: https://bilimteknik.tubitak.gov.tr/sites/default/files/posterler/prof.dr_.aziz_sancar_poster.pdf.

*⁴Şentürk, M. 2018. Bilim İnsanı Yönüyle Goethe. (http://bilimya.com/bilim-insani-yonuyle-goethe.html).

Şentürk, M. 2018. ‘Bitkiler Hisseder Mi?’ Sorusu ve Jagadish Chandra Bose. (http://bilimya.com/bitkiler-hisseder-mi-sorusu-ve-jagadish-chandra-bose.html).

*⁵Şentürk, M. 2018. ‘Bitkiler Hareket Eder Mi?’ Sorusu ve Raoul H. Francé. (http://bilimya.com/bitkiler-hareket-eder-mi-sorusu-ve-raoul-h-france.html).

Şentürk, M. 2018. Bitkiler Jeolojik Araştırmalarda Kullanılabilir Mi?. (http://bilimya.com/bitkiler-jeolojik-arastirmalarda-kullanilabilir-mi.html).

*¹Şentürk, M. 2020. Botanikçi Yönüyle Charles Darwin-1: Türlerin Kökeni ve Bitkiler. Biomedya Dergisi, Sayı:24, pp:20-21. (Bilimya; Erişim: http://bilimya.com/botanikci-yonuyle-charles-darwin-1-turlerin-kokeni-ve-bitkiler.html, Biomedya; https://www.biomedya.com/botanikci-yonuyle-charles-darwin-1).

Şentürk, M. 2020. Kölelikten Bilim İnsanlığına: G. W. Carver. (http://bilimya.com/kolelikten-bilim-insanligina-g-w-carver.html).

Takıcak, M. 2018. 19.yüzyıl Matematik Felsefesinin Salih Zeki Vasıtasıyla Osmanlı’ya Girişi. Türkiye’de Bilgi Üretimi ve Bilim Politikaları Uluslararası Bildiriler Kitabı, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, pp.707-723, Ankara.

Tompkins, P., Bird, C. 1983. Bitkilerin Gizli Yaşamı. Sungur Yayınları. Araştırma-5. İstanbul. (Çeviri: Sulhi Dölek).

Topdemir, H. G. 2002. Mirîm Çelebi’nin Gökkuşağı ve Hâlenin Oluşumu Adlı Optik Kitabı Üzerine Bir Değerlendirme. Otam Dergisi, Sayı; 13, Ankara, 2003, pp. 75–89.

Topdemir, H. G. 2010. Çok Yönlü Bir Bilgin Bîrûnî. Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı; 517, pp. 84,89.

Topdemir, H. G. 2010. Osmanlı Biliminin Öncülerinden: Takîyüddîn. Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı; 513, pp. 82-87.

Tülücü, S. 2009. ‘Fârâbî Bibliyografyası’na Bazı İlâveler-IV. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı:31, pp. 1-42.

Unat, Y. 2012. Bir Rönesans Mühendisi: Leonardo da Vinci. Dört Öge-Yıl 1-Sayı 2, pp. 51-66.

Unat, Y. 2016. 16. Yüzyılda Osmanlılarda Çok Yönlü Bir Bilim İnsanı: Matrakçı Nasuh. Dört Öge-Yıl 4-Sayı 9, pp. 17-35.

University of California Museum of Paleontology, 2020. Robert Hooke (1635-1703). Erişim: https://ucmp.berkeley.edu/history/hooke.html. Erişim Tarihi: 06.07.2020.

Yazıcı, E. 2015. Bilime Ufuk Çizen Bir Düşünür Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu. Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı; 570, pp. 34-35.

Muhyettin Şentürk



Hakkımızda

Bilimya sitesi, İbni Sina Sağlık Derneği’nin öncülüğünde kurulmuş bir popüler bilim sitesidir. Sitemizde paylaşılmış tüm yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Sitemizdeki hiçbir yazı kaynak belirtmeksizin başka bir platformda paylaşılamaz.



Bizi Takip Edin


@2020 Tüm Hakları Gizlidir.